151 izlenim

Favori ekle

Yorum yap

Share |

Haber baglantisi

Merkezi ?sviçre’de bulunan Avrupa Nükleer Ara?t?rma Örgütü (CERN) 36 ülke ve 2 binden fazla fizikçinin kat?l?m?yla tarihin en büyük fizik deneyini gerçekle?tirmeye haz?rlan?yor. Yerin 100 metre alt?nda gerçekle?tirilecek olan zaman?n en büyük fizik deneyinde Türkiye de üç ayr? ekiple yer al?yor. Bilim dünyas?n?n 10 y?ldan fazla bir süredir haz?rland??? ve yar?m milyar ?sviçre Frang?’na (580 milyon YTL) mal olan deneyin temel amac? maddeyi olu?turan parçac?klar? inceleyerek, evrenin i?leyi?i hakk?nda daha fazla bilgiye sahip olmak. Türk bilim insanlar? Compact Muon Solenoid (CMS) isimli projenin, do?an?n ?ifresini de?ifre edece?i yorumunu yap?yor. ?nsanl?k ad?na, evrenin olu?umu, i?leyi?i ve gelece?i ad?na büyük ke?ifler yapacak olan deneye Türkiye’den Çukurova Üniversitesi, ODTÜ ve Bo?aziçi Üniversitesi fizik bölümlerinden ö?retim görevlileri ve doktora ö?rencileri kat?l?yor.

Evrenin olu?umu gözlenecek

Deneyin önümüzdeki eylül ay?nda gerçekle?tirilmesi planlan?yor. ?sviçre’de bulunan CERN laboratuvar?nda in?a edilen Büyük Hadron Çarp??t?r?c?s? (LHC) isimli parçac?k h?zland?r?c?s?nda, atom çekirde?inde bulunan proton adl? parçac?klar çok yüksek enerjiyle çarp??t?r?lacak. ?imdiye kadar in?a edilen en büyük ve en yüksek enerjili parçac?k h?zland?r?c? olan LHC’deki çarp??ma sonucunda ortaya ç?kacak parçac?klar?n evrenin i?leyi?indeki rolleri incelenecek. LHC’de protonlar tünelin çevresine yerle?tirilmi? yakla??k 10 bin adet dev süper iletken m?knat?s taraf?ndan yönlendirilecek. Böylece z?t yönlerde dönen iki proton ???n? üretilecek. Bilim dünyas? çarp??malar sonunda ?imdiye kadar ke?fedilmemi? yeni parçac?klar?n aç??a ç?kmas?n? bekliyor.

Deney, evreni her ?eyiyle ba?latan ‘büyük patlama’dan (Big Bang) sonra ortaya ç?kan büyük enerji yo?unlu?unu tekrar yaratarak parçac?klar?n tekrar ortaya ç?kmas?n? sa?layacak. Böylece fizik modellerinin temelini olu?turan ve maddeye kütle özelli?ini veren ‘Higgs’ parçac??? da tekrar ortaya ç?kar?l?p gözlemlenebilecek.

Fizik kuramlar? de?i?ebilir

Dev deney her ?eyden önce bilim dünyas?n?n do?ada cevap vermeye çal??t??? sorulara yan?t arayacak. ODTÜ CMS ekibi ba?kan? Doç. Dr. Meltem Serin ve Prof. Dr. Mehmet Zeyrek CMS projesiyle atom, molekül ve canl? yap?s?n?n nas?l olu?tu?una dair yeni sonuçlar beklediklerini aç?kl?yor. Bu, bilinen fizik kuramlar?n?n da geli?ebilece?i ya da de?i?ebilece?i anlam?na geliyor. Evrenin yüzde 27’sini olu?turan ve ‘karanl?k madde’ olarak tan?mlanan enerji biçimi hakk?nda bilgiye eri?ilmesi de hedefler aras?nda.

Doç. Dr. Meltem Serin, deneyin evrenin gelece?inin nas?l olaca?? konusunda da ipuçlar? verece?ini belirtiyor. Deney için geli?tirilen dedektörler ileride yeni teknolojiler geli?tirilmesine de ön ayak olacak. Dedektörler, ba?ta h?zl? ileti?im sistemleri olmak üzere, daha h?zl?, çok daha yüksek kapasiteli bilgisayarlar?n, süper iletkenlerin olu?turulmas?nda ve kanser terapisi alan?nda kullan?larak önemli teknolojik-t?bbi geli?melerin önü aç?lacak.

‘Bilim dünyas?n?n Avrupa Birli?i’ olarak bilinen CERN laboratuvar?ndaki bu çal??malara, Türkiye 1960′l? y?llardan beri gözlemci statüsüyle kat?l?yor. Bu Türkiye’ye bütçeye katk?da bulunmadan deneylere kat?labilme özelli?ini veren bir konum. Türkiye’nin deneye katk?s? dedektör in?as? ve fizik analizinde oldu. Bo?aziçi Üniversitesi CMS grubu ba?kan? Prof. Dr. Erhan Gülmez, Türkiye’nin TÜB?TAK ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumu’nun da destekleriyle CMS dedektörünün yap?lmas?na da katk? sundu?unu aç?kl?yor. Bilimin en uç noktalar?ndaki bu projede kullan?lacak olan dev dedektörün alt parçalar?nda iki ayr? Türk firmas?n?n katk?s? bulunuyor.

Deneyin tehlikesi yok

ODTÜ CMS ekibinden Prof. Dr. Mehmet Zeyrek, yerin 100 metre alt?nda gerçekle?tirilecek dev proton çarp??t?rmas?n?n herhangi bir istenmeyen patlamaya ya da radyasyon s?z?nt?s?na neden olmayaca??n? ?u sözlerle aç?kl?yor: “CERN laboratuvar? ve benzeri deney merkezleri yerin metrelerce alt?nda bulunur. Bu alanlar?n üzerine çiftlik kurulur, inekler otlar, hatta üzüm ba?lar? bulunur. Bu, güvenilirli?inin en büyük kan?tlar?ndan biri.”

‘Heyecan ve gurur doluyuz’

Prof. Dr. Mehmet Zeyrek: LHC mega-bilim projesinin tasarland??? 1990′lar?n ba??ndan beri bu fikirle ha??r ne?ir birisi ve 1995 y?l?nda ODTÜ grubunun LHC deneylerinden CMS’de yer almas?n? öneren ki?i olarak heyecan?m sonsuz. Beni en çok heyecanland?ran ?ey ise ula??lacak yüksek enerji s?n?rlar?nda do?an?n ?ifresini çözmeye yönelik olas? sürpriz sonuçlar?n elde edilebilecek olmas?d?r.

CMS ODTÜ ekip lideri Doç. Dr. Meltem Serin: Gelinen bugünkü bilimsel seviye insanl?k ad?na gurur verici. Bu olu?umda, hem de özellikle bir Türk grubunun dahilinde yer almak bana son derece gurur ve heyecan veriyor.

Bo?aziçi CMS ekibi ad?na, ekip ba?kan? Prof. Dr. Erhan Gülmez: Projedeki tüm arkada?lar olarak bilimin en uç noktalar?nda, en son teknolojileri kullanarak ve bu teknolojilerin geli?tirilmesine katk?da bulunarak çal??maktan büyük zevk al?yoruz. Bu proje sonunda elde edeceklerimizden Türkiye’nin de kazanç sa?lamas? ayr? bir övünç kayna?? olacak.

Çukurova Üniversitesi CMS ekibi ad?na ekip ba?kan? Prof. Dr. Gülsen Önengut: Bilimin en ön saflar?ndaki bu projede çal???yor ve katk?da bulunuyor olmaktan gurur ve heyecan duyuyoruz. Ancak Türkiye’nin CERN’e hâlâ üye olmamas? nedeniyle CERN’deki bir tak?m imkânlar? kullanamamam?z, CERN çal??malar? için deste?in hangi kurumdan gelece?ine dair belirsizliklerin olmas? gibi s?k?nt?lar?m?z var. Yine de giderek artan say?da gencimizi dünyan?n en önde gelen ara?t?rma merkezinde e?itebildigimiz için mutluyuz.

ODTÜ CMS ekibi doktora ö?rencileri:

Sezen Sekmen: Zaman?n en büyük bilimsel olay?na dahil olmak gurur verici. Bilim uzun zamand?r deneysel ke?ifte k?? uykusunda. ?imdi uyanmak üzere ve evrene dair anlay???m?za büyük katk?da bulunacak olay gerçekle?ecek.

Efe Yazgan: CMS benim için Kolomb’un gemisi gibi. Ke?if için bir maceraya ç?kt?k. Ama önce tayfalarla birlikte Higgs parçac???n?n ve di?er olabilecek yeni parçac?klar?n kendilerini nas?l göstereceklerini anlamam?z gerek, yoksa ke?fetti?imiz Amerika’y? Hindistan sanabiliriz.

Halil Gams?zkan: CERN’in ev sahipli?i yapt??? deney projeleri dünya çap?nda bilim insanlar?n?, mühendisleri, teknisyenleri, bilgi i?lem uzmanlar? ve daha pek çok insan? bilim gibi ticari veya politik olmayan bir amaç u?runa bir araya getirerek belki de bir ilki ba?ard?.

Çi?dem Özkan: CERN gelece?e ve evrene ???k tutan, dünyan?n en büyük ve en h?zl? geli?en laboratuvarlar?ndand?r. Bunun parças? olmak büyük bir zevk.

Kaynak:Hürdoğan Gazetesi